Wikia

Warszawikia

Warszawa w okresie II wojny światowej

Dyskusja4
4473stron na Warszawikii

Img038
Historia Warszawy

do 1500 roku
lata 1501-1600
lata 1601-1700
lata 1701-1795
lata 1795-1914
lata 1914-1918
lata 1918-1939
lata 1939-1945
lata 1945-1989
lata 1989-2000
po 2000 roku

Warszawa w okresie II wojny światowej – 1 września 1939 roku hitlerowskie Niemcy rozpoczęły działania zbrojne przeciw Polsce. Przez pierwsze trzy dni trwał bój graniczny; następnie opór polski został przełamany. 17 września 1939 roku nastąpił kolejny akt polskiej tragedii. O 2:00 Wacław Grzybowski, polski ambasador w Moskwie, otrzymał notę radziecką stwierdzającą, ze wobec bankructwa państwa polskiego: rząd ZSRR nakazał Armii Czerwonej przekroczenie granicy z Polską by wziąć w opiekę ludność białoruską i ukraińską.

Wrzesień 39' w WarszawieEdytuj

W nocy z 6 na 7 września 1939 roku Warszawę opuścił Naczelny Wódz, przystąpiono do ewakuacji sprzętu i amunicji z centralnych magazynów Warszawy i okolic oraz personelu obydwu głównych szpitali wojskowych, a także Dowództwa Okręgu Korpusu. 9 września nastąpił atak 4. niemieckiej dywizji pancernej na Warszawę. Obrona Warszawy trwała do honorowej kapitulacji 28 września 1939.

Okupacja stolicyEdytuj

Wystawa Niemcy w okupowanej Warszawie Muzeum Powstania Warszawskiego

Wystawa "Niemcy w okupowanej Warszawie" w Muzeum Powstania Warszawskiego

Terror, który był metodą rządzenia w okupowanym mieście, spotkał się z oporem znacznej części warszawiaków. Jego intensywność i różnorodność form, jak masowe akcje zbrojne, mały i duży sabotaż, tajna działalność oświatowo-kulturalna, ratowanie zabytków, uczyniły Warszawę stolicą Podziemnego Państwa Polskiego. Tu koncentrowały się centralne ośrodki dyspozycji politycznej i wojskowej władz polskich: Delegatura Rządu na Kraj, Polityczny Komitet Porozumiewawczy i Komenda Główna Armii Krajowej. Działała też ekspozytura sowiecka – Krajowa Rada Narodowa.

Generalne GubernatorstwoEdytuj

W trakcie działań wojennych Hitler rozważał stworzenie kadłubowego państewka polskiego. Znaczną część ziem zagarniętych przez Niemcy włączono do Rzeszy, z reszty zaś utworzono Generalne Gubernatorstwo ze stolicą w Krakowie, którego gubernatorem został Hans Frank. Polskich mieszkańców gubernatorstwa chciano uczynić niskowykwalifikowaną siłą roboczą. W Generalnej Guberni Niemcy zamknęli wszystkie muzea, biblioteki, wydawnictwa, redakcje pism i szkoły średnie oraz wyższe. Okupacja niemiecka na terenie Generalnej Gubernii łączyła w sobie politykę grabieży i wyniszczania ludności w gettach i poprzez pracę niewolniczą. Generalna Gubernia miała być ekonomicznie całkowicie zależna od Rzeszy przy możliwie minimalnych nakładach i była traktowana jako łup wojenny, z czego wynikała gospodarka rabunkowa, zwłaszcza po klęskach na froncie wschodnim.

Plan PabstaEdytuj

Zobacz więcej w artykule: Plan Pabsta.
Plan Pabsta

Plan Pabsta

Plan Pabsta to niemiecki nazistowski plan zburzenia miasta Warszawy i zamienienia go w prowincjonalne miasto, służące Niemcom w charakterze ogromnego węzła komunikacyjnego i ośrodka w którym zamieszkiwała by niemiecka elita (niem. Ortsgruppe), licząca ok. 40 000 ludzi, zarządzająca podbitymi przez III Rzeszę terenami na wschodzie. W nowej Warszawie planowano również zmniejszyć liczbę Polaków do ok. 130 000 osób. Planowanemu nowemu ośrodkowi miejskiemu miano nadać nazwę "Nowe niemieckie miasto Warszawa" (niem. Die Neue deutsche Stadt Warschau). Plan przewidywał dwa etapy, planowe wyburzanie miasta nazywane eufemistycznie "rozbiórką polskiego miasta" (niem. Der Abbau der Polnischen Stadt) oraz "budowę miasta niemieckiego" (niem. Der Aufbau der Deutschen Stadt).

By ostatecznie zrealizować plan powołano zespół obozów KL Warschau, choć jego nazwa dotyczy przede wszystkim obozu umieszczonego pomiędzy ulicami Zamenhofa, Okopową, Wołyńską, Ostrowską, Glinianą, wzdłuż ulicy Gęsiej (tzw. Gęsiówki), jak i kilku obozów pracy, m.in. na Kole (istnienie obozu na Kole jest kwestionowane i jest przedmiotem ostrego sporu, m.in. między Marią Trzcińską a historykiem IPN Bogusławem Kopką, por. KL Warschau). W różnych okresach wojny, różne te obiekty wchodziły w obręb jednego obozu samodzielnego lub podobozu Majdanka. Rozkazem Heinrich Himmlera z 11 czerwca 1943 do KL Warschau włączono także warszawskie więzienie Pawiak przy ul. Dzielnej. Stąd zakres czasowo-przestrzenny udokumentowanej nazwy KL Warschau budzi kontrowersje.

Życie codzienne w okupowanej stolicyEdytuj

Życie kulturalne okupowanego miastaEdytuj

Naziści zabronili wykonywania polskiej muzyki i kazali Polakom oddać wszystkie radia. Dzieła sztuki wywozili do Niemiec. Niszczyli pomniki. Polakom zostawili teatrzyki o bezwartościowym repertuarze, działało siedem kin wyświetlających niemieckie filmy propagandowe oraz gadzinówki, czyli hitlerowskie gazety wydawane po polsku.

ŁapankiEdytuj

Łapanka to nazwa potoczna jednego z głównych sposobów używanych przez Niemców podczas II wojny światowej dla zatrzymania większej liczby przypadkowych więźniów/zakładników. Metoda polegała na nagłym i szczelnym okrążeniu zdefiniowanego terenu miejskiego (fragmentu ulicy, placu, dworca itp.) i zatrzymaniu wszystkich, bądź wybranych spośród znajdujących się tam ludzi. W łapankach uczestniczyli na ogół SS, Gestapo lub żołnierze Wermachtu. Często do udziału w łapankach byli kierowani przez władze niemieckie również członkowie granatowej policji (policja stworzona przez Niemców, złożona z Polaków, działająca w Generalnym Gubernatorstwie).

Komunikacja miejskaEdytuj

W okresie od 1 września 1939 r. do 1 sierpnia 1944 r. w stolicy kursowały w sumie 62 linie tramwajowe. Linie tramwajowe oznaczone były numerami: od 1 do 29, niektóre numery dodatkowo były kreślone. Po stołecznych torach kursowały też tzw. linie dojazdowe oznaczone literami: A, B, P, E, R, S i W oraz specjalne linie: tylko dla Niemców lub tylko dla Żydów, a także linie cmentarne. Ciekawostką może się stać, że ludności polska na poszczególnych fragmentach lub na całości niektórych linii nie mogła korzystać z transportu (np. linia 1). Najczęściej tramwaje kursowały między godziną 8 a 20. Często też dochodziło do zmiany tras jak np. dla linii 4, która 26 listopada 1940 r. musiała z powodu utworzenia getta warszawskiego omijać ten teren. Tego samego dnia powstała linia 29 kursująca na terenie getta - tylko dla Żydów. 16 kwietnia 1942 r. powstała linia O zarezerwowana tylko specjalnie dla Niemców, kursująca w główne punkty Śródmieścia, obsługiwana przez 14 wozów będących w najlepszym stanie technicznym. 28 grudnia 1943 r. kursy rozpoczęły tramwaje Ostbahn o oznaczeniach 1, 2, 3, obsługujące pracowników Dworca Wschodniego. W latach 1939-1943 kursowało również 7 autobusów miejskich o oznaczeniach: B, F, O oraz nazwach krańców tras. Linie autobusowe powstały z powodu zniszczenia sieci trakcyjnych, a po ich odbudowie likwidowano je. W getcie warszawskim kursował dodatkowo omnibus konny.

Zmiany nazw ulicEdytuj

Hitlerowcy dokonywali w czasie okupacji stolicy zmian nazw ulic. min: 11 Listopada przemianowano na Esplanadową, aleje Niepodległości na aleję Północ-Południe, a aleję Stanów Zjednoczonych na Europejską. Plac Piłsudskiego w okresie od 1940 roku nosił imię Adolfa Hitlera.

SzoahEdytuj

Zobacz więcej w artykule: Getto warszawskie.
Getto Warszawa

Likwidacja getta warszawskiego

We wrześniu 1939 r. pod okupacją niemiecką znalazły się ponad 2 miliony polskich Żydów. 2 października 1940 r. powstało getto warszawskie, obejmujące mniej więcej teren współczesnego Mirowa i Muranowa. W styczniu 1941 roku zamknięto w nim ok. 590 tys. Żydów. W getcie panowały bardzo ciężkie warunki życia oraz terror. Śmiertelność była bardzo wysoka. Tylko w okresie od utworzenia dzielnicy żydowskiej w październiku 1940 roku do połowy 1942 roku zginęła 1/4 mieszkańców getta. Porządku w getcie pilnowała policja żydowska. Niemcy dokonywali wywózek żydów z getta. Wywożonym mówili, że zostaną przesiedleni, i pozwalali im wziąć rzeczy osobiste. Latem 1942 r. z getta warszawskiego zabierano nawet 6-10 tysięcy osób dziennie. Jesienią 1942 r. młodzi Żydzi powołali Żydowską Organizacje Bojową. Nawiązała ona kontakt z AK i otrzymała od niej broń.

Zobacz więcej w artykule: Powstanie w getcie warszawskim.

19 kwietnia 1943 r. w getcie warszawskim mieszkało jeszcze 70 tysięcy ludzi. Tego dnia Niemcy przystąpili do ostatecznej likwidacji dzielnicy. Jednakże wkraczające oddziały SS zostały przywitane kulami. Rozpoczęło się powstanie w gettcie warszawskim. Żydzi nie walczyli o zwycięstwo, nie mieli na to szans, ale walczyli aby "Wybrać sposób umierania: z bronią w ręku!" Gdy walka stała się beznadziejna, większość przywódców powstania popełniła samobójstwo. 16 maja Niemcy wysadzili w powietrze synagogę i zniszczyli ostatnie punkty oporu. Getto w Warszawie przestało istnieć.

Powstanie warszawskieEdytuj

Zobacz więcej w artykule: Powstanie warszawskie.
Powstanie warszawskie

1 sierpnia 1944 r. Godzina "W". Patrol por. "Agatona" z batalionu "Pięść" w drodze z Woli do Śródmieścia

1 sierpnia 1944 r. o godzinie 17:00 w warszawie wybuchło zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza" powstanie warszawskie. Od strony militarnej powstanie było wymierzone przeciwko Niemcom, a od strony politycznej przeciwko wkraczającym od wschodu sowietom. Jego głównym celem była próba ratowania powojennej suwerenności poprzez odtworzenie w stolicy Polski legalnych władz państwowych, będących naturalną kontynuacją władz przedwojennych. Miało to uniemożliwić narzucenie Polsce marionetkowych władz uzależnionych od Związku Radzieckiego, którego wojska właśnie zbliżały się do Warszawy. Przewidywano przybycie do stolicy spadochroniarzy polskich z zachodu 1 SBS oraz obserwatorów alianckich. Plany te jednak nie zostały wcześniej skonsultowane z dowództwem alianckim i nic z nich nie wyszło.

Walki trwały 63 dni. Straty po stronie polskiej wyniosły około 18 tysięcy zabitych i 25 tysięcy rannych żołnierzy oraz od 120 do 200 tysięcy ofiar spośród ludności cywilnej.

"Wyzwolenie"Edytuj

Sowieci wkroczyli do lewobrzeżnej Warszawy 17 stycznia 1945. Za nimi do zrujnowanego i opustoszałego miasta przeniosły się proradzieckie władze polskie. Podjęto uchwałę o odbudowie Warszawy jako stolicy Polski. Ludność masowo powracała do Warszawy. Represje NKWD i aparatu bezpieczeństwa uniemożliwiały powrót wielu żołnierzom AK. Przedwojenna demokratycznie wybierana Rada m.st. Warszawy została zastąpiona Warszawską Radą Narodową z partyjnej nominacji. Z nominacji partii byli też prezydenci Warszawy.

Zniszczenia miastaEdytuj

Przyrynek2 1945 01

Ruiny kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny przy ul. Przyrynek


Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

W sieci Wikii

Losuj Wikię