Trzech Krzyży (plac)

Z Wszystko o Warszawie

Ten artykuł dotyczy placu. Zobacz też: Plac Trzech Krzyży (przystanek).

Plac Trzech Krzyży

nr w rejestrze
zabytków:
586

Plac Trzech Krzyży - plac w Śródmieściu, usytuowany w ciągu Traktu Królewskiego, u zbiegu Alej Ujazdowskich, Nowego Światu, Książęcej, Brackiej, Żurawiej, Hożej, Mokotowskiej i Wiejskiej. Centralnym punktem placu jest kościół św. Aleksandra, wokół którego odbywa się ruch okrężny.

[edytuj] Historia

Plac Trzech Krzyży około 1870 roku

Kościół św. Aleksandra po rozbudowie, około 1900 roku

Manifestacja trzeciomajowa na pl. Trzech Krzyży w 1910 roku

W latach 1724-31 w miejscu dzisiejszego placu zaczynała się tzw. Droga Kalwaryjska, wiodąca śladem dzisiejszych Alej Ujazdowskich do Grobu Chrystusa przy Zamku Ujazdowskim. Początek tej drogi wyznaczały trzy złote krzyże, od których wzięła się ówczesna nazwa placu - Rozdroże Trzech Krzyży. W 1752 r. jeden ze złoconych krzyży runął, a na jego miejscu stanęła figura św. Jana Nepomucena wzniesiona przez marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego. Oba krzyże oraz figura przetrwały do dzisiejszych czasów.

W 1815 roku na placu ustawiono drewnianą bramę powitalną dla cara Polski Aleksandra I. Wkrótce postanowiono zastąpić ją bramą murowaną, jednak pomysłowi temu sprzeciwił się sam car. Zebrane datki przeznaczono więc na budowę kościoła św. Aleksandra. Świątynię zaprojektowaną przez Piotra Aignera wzniesiono w latach 1818-25. Po konsekracji kościoła Rozdroże Trzech Krzyży otrzymało nazwę Placu Aleksandra I. W 1826 roku na wschodniej pierzei placu rozpoczęto budowę Instytutu Głuchoniemych. W pod koniec XIX wieku przebudowy (wg projektu Józefa Piusa Dziekońskiego) doczekał się kościół św. Aleksandra. Dobudowano wtedy dwie wysokie wieże, znacznie powiększono również powierzchnię świątyni.

5 października 1939 roku Adolf Hitler przyjął na placu Trzech Krzyży i w Alejach Ujazdowskich defiladę zwycięskich wojsk niemieckich. W czasie powstania warszawskiego otoczenie placu zostało doszczętnie zniszczone, a sam plac zamienił się w cmentarz.

Po wojnie odbudowano kościół św. Aleksandra w pierwotnej, klasycystycznej formie. Zachodnią pierzeję placu utworzył gmach Ministerstwa Przemysłu i Handlu, wschodnia strona została ostatecznie ukształtowana dopiero w latach 90. XX wieku.