Wikia

Warszawikia

Ogród Saski

Dyskusja0
4506stron na Warszawikii
Zabytek

512/1

Ogród Saski

Ogród Saski

Ogród Saski (tablica)

Tablica informacyjna

Ogród Saski – park położony w Śródmieściu Północnym, pomiędzy ulicami Królewską, Marszałkowską, Senatorską, Canaletta, Niecałą, Fredry , Wierzbową oraz placem Piłsudskiego. Jego początki wiążą się z nieistniejącym obecnie pałacem Saskim, dla którego Ogród Saski był przypałacowym ogrodem. Ogród jest częścią osi saskiej.

HistoriaEdytuj

Początki Ogrodu Saskiego wiążą się co prawda z ogrodowym założeniem przy pałacu Morsztynów z XVII wieku, jednak dopiero po przejęciu go przez Augusta II zyskał na znaczeniu – powstał na początku XVIII wieku jako barokowy ogród przypałacowy w stylu francuskim. Pierwsze prace zostały wykonane w latach 1713-1715 według projektu Jana Krzysztofa Naumana, w związku z tym wyburzono większość istniejących tu dotychczas zabudowań (oprócz dworu Bokuma). Prace prowadzono nadal, a ogród udostępniono zwiedzającym 17 maja 1727 roku. Wejście możliwe było przez jedną z bram pałacowych od strony wschodniej oraz przez Żelazną Bramę od strony zachodniej. Ogród zajął wówczas powierzchnię 13,5 hektara i był pierwszym faktycznym parkiem miejskim.

Prace dokończono w 1733 roku już według projektu Karola Fryderyka Pöppelmanna, natomiast do 1735 roku ogród otoczono murem wzmocnionym pięcioma bastionami od ulicy Królewskiej – jego celem było zapewnienie królowi bezpieczeństwa. Na terenie ogrodu powstało wówczas wiele obiektów takich jak: Wielki Salon, Mały Salon, a także zaprojektowana przez Karola Fryderyka Pöppelmanna Operalnia. W niej dnia 19 listopada 1765 roku, za sprawą Stanisława Augusta Poniatowskiego, wystawiono pierwszą sztukę w języku polskim: „Natrętów” Józefa Bielawskiego – uznawane jest to za narodziny Teatru Narodowego. Wydarzenie to upamiętnia kamień pamiątkowy umieszczony przy skrzyżowaniu Marszałkowskiej z Królewską.

Po śmierci króla Augusta III ogród został zaniedbany, w 1772 rozebrano budynek Operalni. Po upadku powstania kościuszkowskiego ogród został zdewastowany, część rzeźb wywieziono do Petersburga, do częściowych prac rewaloryzacyjnych przystąpiono po 1797 roku. Dopiero jednak w latach 1816-1827 ogród zrewaloryzowano i przekształcono w stylu parku angielskiego według projektu Jamesa Savage'a – utworzono staw, mur zastąpiono ogrodzeniem, rozebrano niepasujący do nowego rozwiązania przestrzenno-kompozycyjnego Wielki Salon, a park w całości udostępniono zwiedzającym, choć zamykano go na noc i nie wszystkich wpuszczano. Prace rekonstrukcyjne prowadzili ogrodnicy Johann Strobel oraz Aleksander Zakrzewski.

Ogród Saski 1895

Ogród Saski około 1895 roku

Ogród został znacznie zdewastowany podczas powstania listopadowego, jednak udało się go przywrócić do stanu używalności dzięki działaniom Michała Szuberta, ważnym momentem w historii ogrodu były też lata 50. XIX wieku, kiedy to za sprawą Henryka Marconiego i jego systemu wodociągowego ogród wzbogacił się o wodozbiór i fontannę. Dnia 27 kwietnia 1862 roku w parku miał miejsce zamach na carskiego namiestnika Lüdersa, czego dokonał kpt. Andrij Potebnia. Była to zemsta za rozstrzelanie oficerów rosyjskich spiskujących przeciwko carowi, zamach jednak nie powiódł się, a Aleksandr Lüders uszedł z życiem. Interesujący może być też fakt, że w XIX wieku, w związku z brakiem parcel budowlanych w mieście, planowano nawet parcelację i zabudowę ogrodu, jednak nigdy nie doszło do realizacji tego projektu.

Sobór Newskiego

Ogród Saski i plac Saski w 1915 roku

W 1863 roku, podczas prac ziemnych w okolicach ogrodu odkryto pozostałości murowanej baszty oraz fragment muru. Nigdy nie zidentyfikowano, jakie przeznaczenie miała mieć ta baszta, jednak prawdopodobnie mógł to być skład prochu bądź kul z Wałów Zygmuntowskich. Wkrótce odkryto też pozostałości kościoła bonifratrów oraz przykościelnego cmentarza. Z czasem powstawały także kolejne wejścia do ogrodu: w 1836 roku od strony Żabiej, w 1869 roku od strony Niecałej, a w 1876 roku od strony ul. Kotzebuego (dziś Fredry). Po 1877 roku opiekę nad ogrodem sprawował Franciszek Szanior. W 1870 roku na terenie parku powstał Teatr Letni, który miał prowizorycznie zastąpić remontowany Teatr Wielki. Drewniany budynek jednak spodobał się na tyle, że go pozostawiono – dotrwał aż do 1939 roku, kiedy to spłonął podczas bombardowania. Ponadto w latach 30. XX wieku rozpoczęto przebijanie przez zachodni skraj ogrodu ulicy Marszałkowskiej, jednak w całości inwestycję tę zrealizowano dopiero po wojnie.

Podczas II wojny światowej park był cały czas w rękach Niemców, od 1942 Polacy nie mieli do niego wstępu. W rękach okupantów znalazł się także podczas powstania warszawskiego, wówczas też zniszczeniu uległa znaczna część drzewostanu oraz większość zabudowań ogrodowych. Mimo tej obstawy pod koniec sierpnia 1944 roku grupa dowodzona przez Andrzeja Romockiego "Morro" przebiła się przez ogród ze Starego Miasta do Śródmieścia, wychodząc na wysokości ulicy Zielnej. Było to jedyne udane przebicie naziemne pomiędzy tymi dzielnicami. W 1948 roku park odrestaurowano i przekomponowano według projektu Aliny Scholtz przy współpracy z Romualdem Guttem, na zachodnim skraju dokończono przebijanie ulicy Marszałkowskiej, a także zlikwidowano ogrodzenie. W 2007 roku ogród został zrewaloryzowany. Mimo zniszczeń wojennych w Ogrodzie Saskim znajduje się dziś wiele starych, nawet 200-letnich drzew, w tym trzy pomniki przyrody, pomiędzy istniejącym drzewostanem przy specjalnych okazjach sadzono są również nowe dęby – w 1996 roku posadziła go m.in. królowa Elżbieta II, a w 2013 roku uczestnicy Szczytu Noblistów. Dziś ogród zajmuje obecnie powierzchnię 15,76 hektara, w 2012 roku został częściowo odrestaurowany.

ObiektyEdytuj

Fontanna w Ogrodzie saskim

Fontanna

Pomnik Marii Konopnickiej

Pomnik Marii Konopnickiej

Ogród Saski (Wodozbiór)

Wodozbiór

Tablica Marszałka Piłsudskiego Ogród Saski

Tablica pamiątkowa marszałka Józefa Piłsudskiego

Ogród Saski (zegar słoneczny)

Zegar słoneczny

Pomnik S. Starzyńskiego Saski

Stefana Starzyńskiego (2008) – obecnie na Saskiej Kępie

Współcześnie na terenie Ogrodu Saskiego znajduje się kilkanaście obiektów oraz tablic pamiątkowych, spośród których należy wymienić takie jak:

  • Fontanna w Ogrodzie Saskim – znajduje się we wschodniej części ogrodu, powstała w latach 1853-1855 według projektu Henryka Marconiego.
  • Kamień ustawiony w 200-lecie oddania Ogrodu Saskiego do użytku publicznego – znajduje się przy Wodozbiorze.
  • Kamień pamiątkowy Tchorka – znajduje się w północno-zachodniej części ogrodu, obok przejścia w pałacu Błękitnym, umieszczony jest na niej napis: Teren bohaterskich walk obrońców Warszawy 1939 roku i masowych egzekucji w latach 1939-1944.
  • Płyta pamięci zamordowanych mieszkańców Warszawy – znajduje się w zachodniej części ogrodu, przy ulicy Marszałkowskiej, upamiętnia 800 tysięcy mieszkańców Warszawy, którzy zginęli podczas II wojny światowej. W tym miejscu w latach 60. XX wieku planowany był zaprojektowany przez Marka Leykama pomnik zwycięstwa w postaci łuku triumfalnego, którego jednak ostatecznie nie zrealizowano – powstało jednak zbrojenie fundamentów, ukryte do dziś pod trotuarem. Na pamiątkowej płycie umieszczony jest napis: W wielkiej wojnie narodów przeciwko hitleryzmowi zginęło 6 000 000 Polaków, w tym 800 000 mieszkańców Warszawy, zwyciężyliśmy, by żyć wolni i w pokoju, braterstwie i sprawiedliwości.
  • Pomnik Marii Konopnickiej – znajduje się w północno-zachodniej części ogrodu, odsłonięto go w 1966 roku, a pomnik wykonał Stanisław Kulon.
  • Rzeźby – zespół dwudziestu jeden barokowych rzeźb wzdłuż głównej alei ogrodu z końca XVIII wieku, niektóre rekonstruowano po II wojnie światowej.
  • Tablica pamiątkowa – umieszczona na osi głównej alei tablica pamiątkowa została odsłonięta w 1938 roku, w 2011 roku została odrestaurowana i ponownie odsłonięta.
  • Wodozbiór – wodozbiór znajduje się w północnej części ogrodu, na specjalnie usypanym wzgórzu, powstał w latach 1852-1854 według projektu Henryka Marconiego.
  • Zegar słoneczny – znajduje się obok fontanny, ustawiono go w 1863 roku z funduszy zapisanych przez Antoniego Magiera.

Dawniej na terenie Ogrodu Saskiego znajdowały się również takie obiekty jak:

Wszystkie nieistniejące obiekty, jeżeli nie zaznaczono inaczej, zostały zniszczone podczas II wojny światowej.

Linki zewnętrzneEdytuj

W sieci Wikii

Losuj Wikię