Muzeum Historii Żydów Polskich

Z Wszystko o Warszawie

Muzeum Historii Żydów Polskich - budowane muzeum, które powstaje między ulicami Anielewicza, Zamenhofa, Lewartowskiego i Karmelicką na Muranowie, w pobliżu pomnika Bohaterów Getta. Ma to być nowoczesne, multimedialne muzeum zajmujące się dziedzictwem kultury żydowskiej na obszarze Polski oraz miejsce działań dążących do szerzenia szacunku i tolerancji międzywyznaniowej. Dyrektorem muzeum jest aktualnie Jerzy Halbersztadt.

Spis treści 1 Instytucja 1.1 Misja 2 Budynek 2.1 Przygotowania 2.2 Ohel 2.3 Planowane wystawy 3 Galeria 4 Przypisy 5 Linki zewnętrzne

[edytuj] Instytucja

Inicjatywa wybudowania muzeum dokumentującego "tysiącletnią historię narodu żydowskiego w Polsce" pojawiła się w 1996 roku, wkrótce staje się ona obiektem zainteresowania. W 1997 wybrano przyszłą lokalizację muzeum na Muranowie, w centrum dawnej dzielnicy żydowskiej oraz żydowskiego getta. W pracach wzięli udział m.in. przedstawiciele Żydowskiego Instytutu Historycznego, honorowy patronat objął nad projektem ówczesny prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski. Z czasem uformował się Międzynarodowy Komitet Honorowy Muzeum złożony w wielu znanych osobistości z całego świata, m.in. z ministra spraw zagranicznych Izrael Shimona Peresa. 25 stycznia 2005 roku została podpisana umowa między polskim rządem, miastem Warszawą oraz Żydowskim Instytutem Historycznym, na mocy której została uzgodniona organizacja i system finansowania przyszłego muzeum. Muzeum zostało formalnie założone, a jego tymczasowa siedziba ulokowała się przy ul. Wareckiej 4/6.

W 2007 roku rozpoczęło działalność centrum edukacyjne muzeum. 25 marca 2009 roku założyciele muzeum - prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz, minister kultury i dziedzictwa narodowego Bogdan Zdrojewski oraz przewodniczący Stowarzyszenia ŻIH Marian Turski powołali Radę Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. W jej skład weszli m.in. prof. Władysław Bartoszewski, prof. Israel Gutman, Piotr Kadlčik, Jan Jerzy Kulik czy prof. Henryk Samsonowicz. Przewodniczącym rady został Marian Turski.

[edytuj] Misja

Muzeum będzie pierwszą instytucją poświęconą w całości historii polskich Żydów, a obok Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie i Muzeum Yad Vashem w Jerozolimie, ma stać się jedną z najważniejszych instytucji kultury żydowskiej na świecie. Swoją pracę obejmie nie tylko tereny współczesnej Polski, ale i dawne rubieże Rzeczypospolitej położone współcześnie na Litwie, Białorusi, Ukrainie czy w zachodniej Rosji.

Celem muzeum ma być zebranie, udokumentowanie oraz prezentowanie pamiątek z całej historii narodu żydowskiego na ziemiach polskich. Ma pomóc odradzającej się wspólnocie żydowskiej w Polsce odnaleźć swoją kulturową tożsamość, a turystom pomoc pokazać dziedzictwo polskich Żydów. Ma też być miejscem spotkań i dyskusji ludzi, walki ze stereotypami i ksenofobią, a co za tym idzie miejscem promującym tolerancję i otwartość między narodami oraz wyznaniami.

[edytuj] Budynek

[edytuj] Przygotowania

Teren pod muzeum wyznaczono już w 1997 roku, a podczas badań archeologicznych na terenie w 1999 roku odkryto zakopane dokumenty z warszawskiego getta. Muzeum formalnie założono w 2005 roku, a w lutym 2005 rozpisano konkurs na projekt architektoniczny muzeum. Zgłoszono 119 prac, spośród których jury wybrało 11 architektów i zaprosiło do zaprojektowania budynku muzeum. Zwycięski projekt wybrano 30 czerwca 2005 roku - główną nagrodę otrzymali fińscy architekci: Rainer Mahlamäki i Ildari Lahdema. Ich projekt zawiera budowę kwadratowego budynku ze szkła, który w środku ma być "pęknięty" na dwie części, ma ono symbolizować przejście Izraelitów przez Morze Czerwone. Wśród wyróżnionych prac znalazło się muzeum w kształcie księgi Daniela Libeskinda, wynurzające się budynki Kengo Kumy oraz wachlarz Zvi Heckera.

We wrześniu 2006 roku w jego miejscu stanął ohel, który miał informować oraz zapowiadać budowę muzeum. 26 czerwca 2007 roku, z udziałem Lecha Kaczyńskiego oraz Hanny Gronkiewicz-Waltz, wmurowany został kamień węgielny pod muzeum. W rok później, 25 czerwca 2008 roku rozpisany został przetarg na budowę muzeum. Muzeum ma być w pełni nowoczesne i multimedialne, podobnie jak Muzeum Powstania Warszawskiego. We wrześniu 2008 roku projekt muzeum został wyróżniony Międzynarodową Nagrodą Architektoniczną.^[1]

Sam budynek ma kosztować 152 mln złotych, a jego wykonawcą jest konsorcjum Polimex-Mostostal i PBU Interbud-West, natomiast wyposażenie natomiast ma kosztować od 80 do 100 milionów złotych, łączny koszt wyniesie więc około 270 mln złotych^[2]. Wcześniej planowano, że cała inwestycja będzie kosztować 100 mln złotych i zostanie sfinansowana częściowo przez urząd m.st. Warszawy (40 mln zł), ministerstwo kultury i dziedzictwa narodowego (40 mln zł) oraz Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny i prywatnych darczyńców (20 mln zł). Budowa ruszyła 30 czerwca 2009 symbolicznym rozbiciem pozostałych pod ziemią fundamentów dawnych Koszar Wołyńskich^[3]. Stawianie budynku ma zakończyć się po 33 miesiącach, a więc wiosną 2012 roku. Wyposażanie gmachu potrwa kolejny rok, wobec czego muzeum ma zostać otwarte na 70. rocznicę powstania w getcie warszawskim, 19 kwietnia 2013 roku.

W muzeum oprócz miejsca na wystawy stałe i czasowe znajdzie się także centrum edukacyjne, biblioteka, mediateka, audytorium oraz restauracja i księgarnia. Całość powierzchni użytkowej ma wynieść około 13 tysięcy m^2[4]. Muzeum ma odwiedzać około 250 tysięcy gości rocznie.^[5]

[edytuj] Ohel

20 września 2006 roku w miejscu, gdzie ma stanąć muzeum, ustawiony został tymczasowy namiot zwany "ohelem" - instalację wybrano w konkursie, który wygrała grupa Centrala^[6]. Ta ażurowa konstrukcja z brezentowym, niebieskim materiałem była zwiastunem budowy muzeum i przypominała wygląd jednej z głównych wystaw muzeum. Jego celem było prezentować projekty muzeum oraz informować o kolejnych etapach budowy. Ponadto odbywały się tutaj także koncerty, pokazy filmowe oraz inne wydarzenia kulturalne. Działał tutaj także hotspot. Ohel brał też udział w Nocach Muzeów. Ohel działał także na rzecz mieszkańców Muranowa - odbywały się przy nim różne imprezy związane z osiedlem, m.in. wystawa prac młodzieży dotycząca swojego miejsca na Muranowie. Wszystkie powyższe wydarzenia przyczyniły się do przyznania ohelowi w 2007 roku nagrody Wdechy Gazety Stołecznej. Ohel zniknął wraz z rozpoczęciem budowy muzeum.

[edytuj] Planowane wystawy

Muzeum zostanie podzielone na siedem galerii, z których każda zajmować się będzie inną tematyką z zakresu historii osadnictwa i bytności żydowskiej na ziemiach polskich. Ponadto ma też znaleźć się galeria dotycząca dziedzictwa kulturowego społeczności żydowskich. Będą to kolejno galerie:

• Pierwsze spotkania, pierwsze osadnictwo - w tej galerii zawarte zostaną początki żydowskiej obecności i osadnictwa od X do XV wieku - tu jednym z najważniejszych elementów będzie podróż Ibrahima ibn Jakuba, żydowskiego kupca, który w X wieku wyruszył z Kordoby w Hiszpanii i dotarł także na ziemie polskie. Pojawią się także elementy dotyczące żydowskiego handlu i kredytu, relacje z kościołem oraz funkcjonowanie gminy żydowskiej w późnym średniowieczu. (więcej)

• Paradisus Judaeorum - w tej galerii zawarty zostanie okres od XVI do XVII wieku, który był okresem rozkwitu życia żydowskiego w Rzeczypospolitej, co usankcjonowało nazwę "żydowski raj". Zaprezentowane zostanie funkcjonowanie społeczności żydowskich w tym okresie, zamieszkujących głównie latyfundia oraz małe miasteczka. (więcej)

• Miasteczko XVII-XVIII w. - w tej galerii zaprezentowane zostaną magnackie latyfundia wschodnich rubieży Rzeczypospolitej, gdzie w XVIII wieku mieszkał około 50% ludności żydowskiej. Przykładem będą niewielkie, zamieszkane w większości przez Żydów miasteczka, zwane "sztetl". Sklepienie tej galerii za być przedstawione w postaci zrekonstruowanego dachu drewnianej synagogi z jednego z takich sztetli w Gwoźdźcu. Znajdzie się tam miejsce na prezentację żydowskiego życia religijnego. (więcej)

• Wyzwania nowoczesności - ta galeria poświęcona zostanie XIX wiekowi. Był to okres dynamicznych przemian gospodarczych i społecznych, które dotknęły także społeczność żydowską. Znajdzie się tu miejsce na zmiany w religii żydowskiej, np. haskalę (oświecenie), chasydyzm, migrację Żydów do wielkich miast, syjonizm czy eksplozję żydowskiej kultury masowej. (więcej)

• Ulica II Rzeczypospolitej - w tej galerii zaprezentowane zostaną losy Żydów w okresie międzywojennym. Głównym elementem tej części będzie wizualizacja "jidisze gas", czyli żydowskiej ulicy wielkomiejskiej, porównywalnej do warszawskich Nalewek. Oprócz tego pojawi się także problem narastającego antysemityzmu, organizacje żydowskie oraz ówczesne życie kulturalne. (więcej)

• Zagłada - ta ekspozycja opowie o zagładzie polskich Żydów oraz ich życiu w gettach. Pokazane zostanie ono na przykładzie getta warszawskiego. Znajdą się tu jednak także informacje o innych gettach i miejscach, gdzie podczas wojny znajdowali się polscy Żydzi. Ważnym elementem tej wystawy ma być imitacja mostu, który stał niegdyś nad ulicą Chłodną. Całość ekspozycji ma zostać przedstawiona z punktu widzenia ofiary, tak, aby zwiedzający nie mogli się spodziewać jej zakończenia. Kiedy pojawi się "ostateczne rozwiązanie", nic nie da się już zrobić. (więcej)

• Po wojnie - ta ostatnia galeria zawrze w sobie powojenne i współczesne życie społeczności żydowskich w Polsce. Rozpoczynająca się od gruzów ekspozycja ma pokazać trudy obudowy życia w zniszczonym kraju. Galeria ma mieć jasne i ciemne miejsca, bo takie też było ówczesne życie - zarówno "polską Jerozolimę" w Dzierżonowie, jak i emigrację po 1968 roku. Całość zakończy ekspozycja poświęcona odrodzeniu dyskursu społeczno-politycznego i odradzaniu się życia żydowskiego w Polsce po 1989 roku. (więcej)

[edytuj] Galeria

Kamień węgielny pod muzeum	Widok na miejsce, gdzie powstanie muzeum, 30 czerwca 2008	Widok na miejsce, gdzie powstanie muzeum, 18 czerwca 2009	Plac budowy muzeum, 5 lipca 2009
Plac budowy muzeum, 10 października 2009	Plac budowy muzeum, 30 października 2009	Plac budowy muzeum, 13 listopada 2009

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Projekt muzeum doceniony na świecie, zw.com.pl, 23.09.2008
2. ↑ Muzeum Historii Żydów Polskich dwa razy droższe, gazeta.pl, 06.02.2008
3. ↑ Rozpoczyna się budowa Muzeum Historii Żydów, tvnwarszawa.pl, 30.06.2009
4. ↑ Wkrótce rozpocznie się budowa Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie, polskieradio.pl, 17.06.2009
5. ↑ Muzeum Historii Żydów Polskich, culture.pl
6. ↑ Namiot zwiastuje muzeum Żydów, gazeta.pl, 21.09.2006

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona internetowa muzeum
• Polscy Sprawiedliwi
• Wirtualny "sztetl"
• Muzeum na Wikipedii