Travel
 

Marszałkowska (ulica)

Z Wszystko o Warszawie

Ujednoznacznienie
Ten artykuł dotyczy ulicy. Zobacz też: Marszałkowska (przystanek).
Marszałkowska
Śródmieście Pn., Śródmieście Pd.
Śródmieście

ul. Marszałkowska na północ od Świętokrzyskiej – skrzyżowanie z Królewską, dalej odcinek omijający Ogród Saski
Okres powstania: lata 60. XVIII wieku
Długość: 3 400 m
Zakres numerów: 1-142
Kursujące autobusy: 100, 107, 117, 119, 127, 131, 151, 171, 410, 422, 501, 502, 505, 514, 519, 520, 525, E-2, N11, N21, N25, N31, N37, N41, N61, N71, N75, N81, Z-3
Kursujące tramwaje: 4, 10, 14, 18, 35, 36
Zobacz ulicę w Google Maps

Ulica Marszałkowska to długa na 3,4 kilometra ulica w Śródmieściu biegnąca od placu Unii Lubelskiej do placu Bankowego. Ulica jest na większości długości dwukierunkowa, odbywa się nią ruch autobusowy i tramwajowy, a pod nią biegnie I linia metra, a wzdłuż fragmentu ulicy biegnie ścieżka rowerowa.

Spis treści

[edytuj] Historia

Ulica Marszałkowska w 1867 roku, skrzyżowanie z ulicą Świętokrzyską
Ulica Marszałkowska w 1912 roku, skrzyżowanie z ulica Piękną

[edytuj] Początki

Początki istnienia ulicy Marszałkowskiej wiążą się z jurydyką Bielino oraz postacią marszałka wielkiego koronnego, Franciszka Bielińskiego, który wspomnianą jurydykę założył. Jego pałac stał w pobliżu skrzyżowania z Królewską. Samą ulicę wytyczono najprawdopodobniej w latach 1766-1769 w oparciu o powstającą oś stanisławowską, a jej nazwa, zachowana do dziś pomimo wielu chęci, wzięła się właśnie od marszałka Bielińskiego. Nazwa została ustalona w 1770 roku, wcześniej nazywano ją także Bielińską albo Otwocką (od leżącej w pobliżu Królewskiej karczmy "Otwock").

Pod koniec XVIII wieku duża część ulicy była wysadzana lipami, sporo było sadów i pól, pierzeje wypełniały niewielkie dworki. W okolicy Nowogrodzkiej spotkać można było także cegielnie. III Rozbiór Polski przyniósł mieszkańcom dworków upadek, zaczęły się zamieniać w rudery. Wkrótce zamieszkali je biedniejsi mieszczanie oraz Żydzi. W 1818 roku znaczny jej odcinek wybrukowano, zbudowano chodniki - zajął się tym Jakub Kubicki. W 1829 roku ulicę zamieszkiwało prawie 2 tysiące osób, zaczęły powstawać kamieniczki oraz fabryki.

[edytuj] Wielkomiejska ulica

Z czasem ulica Marszałkowska zyskiwała na znaczeniu, a centrum miasta coraz bardziej przenosiło się w jej rejon, coraz bardziej o nią się opierając. Decydującym czynnikiem rozwojowym okolicy, a w szczególności Śródmieścia Południowego, był wzniesiony w latach 1844-1845 wg projektu Henryka Marconiego Dworzec kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Rozwój na południe związany był też z powstaniem Cytadeli, uniemożliwiającej rozwój metropolii na akurat nieistniejący Żoliborz. Znaczenie miało też uruchomienie Mostu Kierbedzia oraz tramwaju konnego łączącego dworzec Wiedeński z Petersburskim. W 1856 roku ulicę poszerzono, wyburzając przy tym kilka budynków, m.in. pałac bpa Dembowskiego na Próżnej. Do 1870 roku ulicę na nowo wybrukowano, a do budowy chodnika użyto pionierskiego wtedy asfaltu - okazał się jednak mało praktyczny, uzupełniono go więc elementami marmurowymi. 18 kwietnia 1884 roku warszawiacy mogli podziwiać miedzy Chmielną i Złotą pierwsze latarnie łukowe.

Druga połowa XIX wieku oraz początek XX wieku przyniósł ulicy wielkomiejską zabudowę, powstało mnóstwo kilkupiętrowych, często bardzo okazałych kamienic. Wówczas też pojawiły się pierwsze plany przebicie Marszałkowskiej do placu Bankowego, nie spotkały się jednak z aprobatą. W okresie międzywojennym mieściło się tu mnóstwo sklepów, restauracji czy kilkanaście restauracji. Była to jedna z najruchliwszych arterii Warszawy, a skrzyżowanie z Alejami Jerozolimskimi było praktycznie najruchliwszym w mieście. Nie dziwi więc fakt, że to właśnie na nim w 1926 roku umieszczono pierwszą w Polsce sygnalizację świetlną. W 1929 roku na ulicy ułożono nawierzchnię asfaltową.

W przededniu wybuchu wojny Marszałkowska biegła jednak tylko od placu Unii Lubelskiej do Królewskiej. Przedłużenie na północ, przez Ogród Saski, powstało prawdopodobnie w 1941 roku, acz na pewno jeszcze pod okupacją. Dla ograniczenia ingerencji w strukturę parku ulicę przeprowadzono łukiem. W latach 1948-1961 ten odcinek nazywał się Nowotki.

[edytuj] Szeroka arteria

Podczas II wojny światowej zabudowa ulicy została w znacznym stopniu zniszczona, niemniej jednak spora część kamienic nadawała się do odbudowy. Wkrótce po wojnie pośród gruzów pojawił się pierwsze sklepiki i punkty obsługi, które z racji tego, że nie sięgały wyżej jak piętra nazywano "parterowa Marszałkowska". Była tużpowojennym centrum miasta, a jej centralnym punktem była prowadzona pod numerem 119 przez Mieczysława Fogga Cafe Fogg.

Władze komunistyczne widziały jednak dla Marszałkowskiej inną przyszłość niż wielkomiejskiej ulicy pełnej prywatnego kapitału, jaką była przed wojną. Postanowili więc zmienić ten "symbol kapitalizmu" w szeroką aleję przeznaczoną dla defilad z dwoma paradnymi placami: Konstytucji utworzonym pośród ukończonej w 1952 roku Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej oraz Defilad przed głównym wejściem do oddanego do użytku w 1955 roku Pałacu Kultury i Nauki. Na potrzeby nowych budowli zniknęła większość, ale nie wszystkie przedwojenne kamienice - najbardziej znaną jest neogotycka Kamienica M. Taubenhausa (nr 72), na rogu z ul. Skorupki. Dalsze zachowane znajdują się jednak także między innymi pod numerami 43, 56, 58, 60 czy 66. Ostatecznie w przedwojennej formie odbudowano też Kościół Najświętszego Zbawiciela, mimo iż ostatecznie przesłonił go MDM.

Widok na Ścianę Wschodnią

W 1961 roku rozpoczęła się zabudową wschodniej pierzei Marszałkowskiej na północ od Alej Jerozolimskich, tużpowojenne plany zawierały budowę tu ogromnego, socrealistycznego ratusza z bramami u wylotów ulic. Ten jednak nigdy nie powstał, do 1970 roku zakończono za to budowę tzw. Ściany Wschodniej: Rotundy, DT Centrum oraz Sezamu. Na ich tyłach urządzono deptak, tzw. pasaż "Wiecha". W 1992 roku w Sezamie (róg Świętokrzyskiej) otwarto pierwszą w Polsce restaurację McDonald's.

Na początku XXI wieku ulica przeszła remont, wybudowano nowe chodniki, wzdłuż fragmentu ulicy powstała ścieżka rowerowa. Dziś zwana jest często ulicą banków, ze względu na dużą liczbę ich oddziałów przy ulicy. W czerwcu 2006 wśród radnych pojawił się pomysł nazwania fragmentu ulicy na północ od Królewskiej Alejami Kościuszki i Pułaskiego. Pomysł upadł.

W przyszłości przy Marszałkowskiej powstaną dwie kolejne stacje metra: B-11 Świętokrzyska (centralny odcinek II linii, najpewniej do 2014 roku) oraz A-12 Plac Konstytucji (data otwarcia nieznana, zaniechana stacja I linii), gdzie I linia ma krzyżować się z przyszłą, III linią kolejki podziemnej.

[edytuj] Przebieg

Ulica Marszałkowska na wysokości Wspólnej

Ulica swój bieg rozpoczyna od placu Unii Lubelskiej, po czym biegnie w kierunku północnym przecinając kolejno ulice Emila Zoli, Litewską, Oleandrów, aleję Armii Ludowej (wiaduktem bez połączenia), potem na placu Zbawiciela styka się z al. Wyzwolenia, Mokotowską i Nowowiejską, po czym kieruje się dalej na północ dochodząc do placu Konstytucji przy skrzyżowaniu z Koszykową. Bieg kontynuuje po północnej stronie placu, za skrzyżowaniem z Koszykową i Piękną, by przeciąć dalej Wilczą, Skorupki, Hożą, Wspólną, Żurawią i Nowogrodzką by skrzyżować się z Alejami Jerozolimskimi na rondzie Dmowskiego.

Na północ od ronda, po lewej stronie rozciąga się plac Defilad, po prawej stronie natomiast od Marszałkowskiej odchodzą ulice Widok, Złota, Sienkiewicza oraz Moniuszki, ten fragment zamyka skrzyżowanie ze Świętokrzyską. Dalej biegnie na północ krzyżując się z Rysią i Królewską, za którą to rozdziela się na dwa oddzielne kierunki - po prawej mija Ogród Saski, a po lewej Osiedle Za Żelazną Bramą oraz ulicę Ptasią i plac Żelaznej Bramy. Kończy swój przebieg tuż przed placem Bankowym na skrzyżowaniu z Senatorską.

Ulica jest na dominującym odcinku dwukierunkową i bardzo szeroką ulicą, wyjątkiem jest odcinek między placem Unii Lubelskiej a placem Konstytucji, gdzie Marszałkowska jest jednokierunkowa w kierunku północnym.

Wzdłuż odcinka ulicy od placu Konstytucji do Nowogrodzkiej biegnie ścieżka rowerowa. Jest kontynuowana, ale nieoznaczona na krótkim odcinku za stacją metra Centrum do Złotej - widać to po charakterystycznym kolorze kostki brukowej.

[edytuj] Obiekty

Kamienica Kacperskich przy pl. Unii Lubelskiej
Kamienica Matiasa Taubenhausa
Biurowiec Królewska

[edytuj] Obiekty historyczne

[edytuj] Ciekawostki

Tabliczka przy tablicy pamiątkowej na budynku nr 136

[edytuj] Galeria

Kamienica towarzystwa ubezpieczeniowego "Rosja" na narożniku z ul. Moniuszki

Płonąca Marszałkowska podczas II wojny światowej

Kamienica L. Panczakiewicza

Sezam i McDonald's

Jeden z punktowców Ściany Wschodniej

"Kolejarz" - płaskorzeźba na jednym z bloków MDM

Kamień odległości przy rondzie Dmowskiego

Mozaika z kostki brukowej

Miejsce pamięci przy Marszałkowskiej 136

Tablica upamiętniająca Wacława Lachmana

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://warszawa.wikia.com/wiki/Marsza%C5%82kowska_(ulica)”
Oceń ten artykuł: