FANDOM


Disambig
Ten artykuł dotyczy elektrowni. Zobacz też: Powiśle (strona ujednoznaczniająca).
Elektrownia Powiśle

Elektrownia Powiśle – hala maszyn i kotłownia nr II

Zabytek
nr w rej.
A-430
Elektrownia Powiśle – wyłączona z eksploatacji elektrownia, która znajdowała się na Powiślu, przy ulicy Dobrej, pomiędzy ulicami Dobrą, Zajęczą, Elektryczną, Tamką, Wybrzeżem Kościuszkowskim i Leszczyńską.

HistoriaEdytuj

Wybrzeże Kościuszkowskie (nr 41, tablica pamiątkowa)

Tablica upamiętniająca walki o elektrownię w czasie powstania warszawskiego

Wybrzeże Kościuszkowskie (nr 45)

Blok osiedla Nowe Powiśle

Elektrownia Powiśle (Dobra, przebudowa)

Prace remontowe i budowa nowych obiektów (2014)

Elektrownia została wybudowana w latach 1903-1905 przez paryską firmę Compagnie d’Electricite Varsovie, która posiadała koncesję od 1904 roku. Elektrownia, uruchomiona w listopadzie 1904 roku, dysponowała własnym ujęciem wody z Wisły, szesnastoma kotłami oraz pięcioma turbozespołami, z których największy miał moc 4000 kW. Dowóz materiałów do elektrowni zapewniała wybudowana w 1923 roku bocznica kolejowa biegnąca od Dworca Kowelskiego wzdłuż bulwarów wiślanych aż do elektrowni. W 1915 roku firma została podporządkowana magistratowi, a w 1918 roku państwu. W latach 1922-1924 elektrownię rozbudowano i zmodernizowano, by produkować około 52 mln kWh energii – powstał wtedy m.in. budynek biurowo-techniczny od strony Wybrzeża Kościuszkowskiego. W latach 1924-1936 elektrownia należała do Towarzystwa Elektrycznego, ale wróciła do miasta w związku z niewypełnianiem postanowień koncesji.

W latach 1937-1939 elektrownia ponownie została zmodernizowana, zamontowano w niej wtedy turbozespół o mocy 32 MW, rozebrano także wysoki komin. Podczas kampanii wrześniowej zabudowania elektrowni zostały silnie uszkodzone, prowizorycznie odtworzono je na potrzeby dalszej produkcji prądu dla miasta. Podczas okupacji na terenie elektrowni powstał schron wartowniczo-obserwacyjny o wymiarach 4 na 3 metry. W czasie powstania warszawskiego teren elektrowni powstańcy zdobyli już 1 sierpnia, potem na jej terenie zbudowano powstańczy wóz bojowy „Kubuś” – użyto do niego części z przedwojennej fabryki Chevroleta znajdującej się w rotundzie na Dynasach. Toczyły się tutaj zacięte walki, elektrownia była bombardowana, jednak wciąż wytwarzała prąd dla walczącego miasta. Walki szczególnie nasiliły się we wrześniu i wobec przewagi niemieckiej siły powstańcze zmuszone były opuścić elektrownię 5 września.

Po wojnie elektrownia ponownie zaczęła produkować prąd 25 kwietnia 1945 roku, a jej teren powiększono na północ w stronę ulicy Lipowej. Elektrownię wyłączono z użytkowania w 2003 roku. W styczniu 2006 roku teren przejęła firma Menolly Poland, która odrestauruje najcenniejsze obiekty na terenie elektrowni, chronione przez konserwatora zabytków, a na pozostałym terenie wybuduje osiedle mieszkaniowe Nowe Powiśle według projektu Stefana Kuryłowicza. Wśród chronionych obiektów są rozdzielnia 35 kV, rozdzielna 5/15 kV, podziemny zbiornik wody (keson), hala maszyn, kotłownia nr 2 oraz zespół podziemnych bunkrów z okresu II wojny światowej.

Ich rewitalizacja miała rozpocząć się w 2011 roku, jednak w 2012 roku teren przejęła firma Hochtief Development Poland, która odrestauruje zabytkowe obiekty według projektu pracowni APA Wojciechowski i wybuduje kompleks biurowo-usługowy EC Powiśle (roboczo Copernicus Square) – w październiku 2013 roku rozpoczęła się rozbiórka niewpisanych do rejestru zabytków obiektów (kotłowni, warsztatu, rozdzielni, łącznika budynków maszynowni, biurowca i kesonu oraz budynku transportu), w których miejscu w lipcu 2014 roku rozpoczęła się budowa pierwszego obiektu. W ramach prac powstanie pięć nowych budynków, w których znajdzie się ponad 26 tysięcy metrów kwadratowych biur, ponad 8 tysięcy metrów kwadratowych handlu i usług oraz prawie 6 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni mieszkalnej. Między budynkami znajdą się ogólnodostępne place miejskie – Wiślany, Przyrody, Techniki i Historii. Pozostałe zachowane obiekty również zostaną zachowane, a w nie wkomponowane zostaną nowe funkcje, odwzorowany zostanie przebieg dawnych torów kolejowych, a w holach recepcyjnych i toaletach wyeksponowane zostaną detale techniczne z okresu funkcjonowania elektrowni – np. suwnica z łańcuchem i hakiem z dawnej rozdzielni. Realizacja kompleksu ma dobiec końca w połowie 2016 roku.

ObiektyEdytuj

Elektrownia Powiśle (rozdzielnia 5-15 kV)

Hala Maszyn

Lipowa (budynek nr 1, budowa)

Dawny teren elektrowni, plac budowy osiedla Nowe Powiśle (14.05.2008)

W skład elektrowni wchodziły następujące budynki: od strony ulicy Dobrej na początku widać kotłownię nr II z niebieskim budyneczkiem na szczycie, wybudowaną w latach 1924-1926. Niezniszczony budynek przetrwał II wojnę światową. W 2003 roku planowane wyburzenie hali, jednak po interwencji mieszkańców i prasy z tego pomysłu zrezygnowano. Do tej kotłowni od północy przylega kotłownia nr III, wybudowana w latach 1938-1939, współcześnie planowana do rozbiórki, a od południa kotłownia nr I wybudowana w latach 1904-1905, jako pierwsza na terenie elektrowni. W 1904 i 1910 roku wybudowano przy niej dwa kominy (50-metrowy i 80-metrowy), które jednak rozebrano kolejno w 1925 roku i 1938 roku. Kotłownia została znacznie zniszczona podczas II wojny światowej, jej ruiny rozebrano po wojnie, na zachowanych fundamentach wzniesiono w latach 60. XX wieku halę warsztatów mechanicznych. Od frontu kotłowni pierwszej znajduje się niewielki budynek warsztatowy wybudowany przez Niemców podczas okupacji w wyniku znacznej przebudowy wcześniejszego, parterowego budynku. Na tyłach tych wszystkich zabudowań znajduje się rozległa hala maszyn z 1905 roku, wybudowana jako jeden z pierwszych obiektów. Początkowo był to krótki, sześcioosiowy budynek, z czasem rozbudowany o jedenaście osi. Po zniszczeniach wojennych halę odbudowano w uproszczonym stylu oraz rozbudowano w kierunku północnym.

Na tyłach hali maszyn, już przy Wybrzeże Kościuszkowskim, znajduje się komora wodna z około 1925 roku, wzniesiona w miejscu wcześniejszego ujęcia wody. Budynek przebudowano po 1945 roku zamurowując wszystkie okna i tynkując go. Dalej na południe mieści się budynek rozdzielni 5-15 kV z około 1905 roku, częściowo przebudowany w 1939 roku według projektu J. Korszyckiego i S. Maleckiego. Uszkodzony podczas II wojny światowej budynek odremontowano według oryginalnego projektu około 1950 roku, po 1996 roku częściowo rozebrano przęsło wschodnie w związku z przebiciem ulicy Zajęczej. Od strony Dobrej znajduje się przy nim budynek rozdzielni 35 kV, wybudowany w 1936 roku według projektu T. Łapińskiego. Kolejnym budynkiem był dwupiętrowy budynek techniczno-biurowy od strony Wybrzeża Kościuszkowskiego, wybudowany w pierwszej połowie lat 20. XX wieku, jeszcze przed wojną nadbudowany. Silnie zniszczony podczas powstania warszawskiego gmach został odbudowany w latach 40. XX wieku ze znacznym uproszczeniem wyglądu. Budynek rozebrano po 1996 roku w związku z przebijaniem ulicy Zajęczej do mostu Świętokrzyskiego.

W skład kompleksu wchodziły także budynek Zarządu Elektrowni (ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 41), budynek mieszkalno-magazynowy (ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 43), pawilon garażowy (ul. Tamka 3), kamienica średniej kadry technicznej (ul. Elektryczna 2), kamienica średniego personelu (ul. Elektryczna 2b) oraz kamienica mieszkalno-magazynowa (ul. Elektryczna 2a).

Linki zewnętrzneEdytuj