FANDOM


Aleje Jerozolimskie

Ochota, Śródmieście, Ursus, Włochy, Wola
Aleje Jerozolimskie 2.JPG
Aleje Jerozolimskie (rejon ul. Nowy Świat)
Okres powstania: 1823-1824
Długość: 11 900 m
Zakres numerów: 2-245
Google MapsOpen Street Map

52° 11.817' N 20° 55.763' E

Aleje Jerozolimskie – jedna z największych i najważniejszych arterii Warszawy przebiegająca przez Śródmieście, Ochotę, Włochy, Wolę i Ursus, biegnąca od Wisłostrady (Mostu Poniatowskiego) do granic miasta przy skrzyżowaniu z ul. Bodycha i ul. Sosnkowskiego. Jej długość to niemal 12 kilometrów.

W różnych okresach swego istnienia ulica nosiła nazwy Droga Jerozolimska, Ulica Jerozolimska, Aleja Jerozolimska, Bahnhofstraße (Dworcowa), odcinkami również aleja 3 Maja, Reichstraße (Rzeszy), Ostlandstraße (Ziem Wschodnich) oraz aleja Sikorskiego.

HistoriaEdytuj

Aleje Jerozolimskie (przed wojną).jpg

Aleje Jerozolimskie (okres międzywojenny)

Plac Zawiszy (lata powojenne).jpg

Aleje Jerozolimskie przy pl. Zawiszy w latach powojennych

Nowa JerozolimaEdytuj

Historia Alei Jerozolimskich sięga 1702 roku, kiedy to w rejonie obecnej ul. Smolnej i ul. Książęcej z inicjatywy J. Szwarcenberga-Czernego założona została jurydyka Bożydar-Kałęczyn, potem należąca do Augusta Sułkowskiego. Właśnie on był inicjatorem założenia w 1774 roku w zachodniej części jurydyki, w rejonie obecnego pl. Zawiszy, żydowskiego osiedla Nowa Jerozolima, przeznaczonego dla Żydów. Wkrótce jednak magistrat wytoczył Sułkowskiemu proces, broniąc się w ten sposób przed niewygodną konkurencją, jaką w zakresie handlu stanowili Żydzi, niechętni osadzie byli też mieszkańcy, który w 1775 roku ją zdemolowali. Pomimo protestów sądy marszałkowskie nakazały likwidację osiedla, co miało miejsce 23 stycznia 1776 roku. Zabudowania zburzono, a wszelkie dobra materialne skonfiskowano.

Ulica i Aleja JerozolimskaEdytuj

Z dawnego osiedla pozostała jedynie wiodąca do niego droga, zwana Drogą Jerozolimską – stała się ona jednak podstawą pod późniejsze prace regulacyjne. Jej śladem w latach 1823-1824 wytyczona została szeroka na 44 metry droga obsadzona sześcioma rzędami topól, na której zakończeniu, w rejonie obecnego pl. Zawiszy, usytuowane zostały dwie rogatki jerozolimskie, zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego, natomiast u zbiegu Brackiej z Chmielną wzniesiono budynek Koszar Drogi Jerozolimskiej. Wschodni fragment ulicy, biegnący od Nowego Światu do brzegu Wisły schodził natomiast w dół wykopem w skarpie wiślanej schodził wykopem w kierunku Wisły.

Pierwszym znaczącym obiektem wzniesionym przy ówczesnej ulicy był wybudowany w latach 1844-1845, a zaprojektowany przez Henryka Marconiego Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, usytuowany u zbiegu z ul. Marszałkowską. Od tego momentu niemal niezmiennie do dzisiaj północna pierzeja Alej Jerozolimskich powiązana jest z przebiegającą tędy trasą kolejową, jednakże sama budowa dworca dała impuls do rozwoju południowego Śródmieścia oraz samej drogi, która w tym właśnie okresie otrzymała nazwę ulicy Jerozolimskiej. Pierwsze kamienice zaczęły powstawać już w latach 50. XIX wieku, ale prawdziwy boom budowlany nastąpił po 1875 roku – wówczas zrealizowanych zostało mnóstwo secesyjnych i historyzujących kamienic, a w kolejnych latach także szereg wczesnomodernistycznych budynków, które zastępowały otaczające dawniej ulicę ogrody i sady. Ranga ulicy wzrastała, dzięki czemu pod koniec XIX wieku zmieniono jej nazwę na aleję Jerozolimską.

Już w XX wieku nastąpił dalszy rozwój infrastruktury al. Jerozolimskiej – około 1900 przy ul. Żelaznej wybudowano Dworzec Kolei Kaliskiej, a w 1904 roku ruszyła budowa wiaduktu oraz Mostu Poniatowskiego, która zakończyła się w 1913 roku. Wzniesiono także mnóstwo reprezentacyjnych kamienic, które istnieją do dzisiaj: kamienica S. Rostkowskiego (nr 99), kamienica Hoserów (nr 51) czy Hotel Polonia (nr 45).

Aleje JerozolimskieEdytuj

Muzeum Narodowe (1).JPG

Gmach Muzeum Narodowego (nr 3)

Bank Gospodarstwa Krajowego (Nowy Świat - Aleje Jerozolimskie).JPG

Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego (nr 7)

Wkroczenie wojsk niemieckich do Warszawy przyniosło Polsce sporo swobody, także w nadawaniu nazw ulicom. Dlatego też w 1916 roku aleja zmieniła nazwę na Aleje Jerozolimskie, a odcinek na wschód od Nowego Światu zmienił nazwę na al. Trzeciego Maja. Zaczęły powstawać kolejne, coraz nowocześniejsze obiekty, jak gmach Banku Gospodarstwa Krajowego (nr 7), gmach Muzeum Narodowego (nr 3) czy zespół modernistycznych kamienic w zachodniej części ulicy, jednak do największych inwestycji należała wybudowana w latach 1921-1932 linia średnicowa wraz z tunelem kolejowym pod Alejami Jerozolimskimi. Zwieńczeniem całej inwestycji miał stać się Dworzec Główny. Jego budowa rozpoczęła się w 1932 roku, była to jedna z największych inwestycji międzywojennej Warszawy, tym bardziej, że planowo utrzymywano kursowanie pociągów. Miał on docelowo zastąpić stopniowo rozbierany Dworzec Wiedeński. W 1939 roku dworzec był w stanie surowym, choć został częściowo zniszczony przez pożar, a następnie przez niemieckie bombardowania. Dworzec prowizorycznie ukończyli Niemcy w 1940 roku.

Jeszcze w okresie międzywojennym planowane było przedłużenie ulicy na zachód od pl. Zawiszy, w kierunku Dworca Zachodniego, jednak droga ta nigdy nie wyszła poza sferę planów. Nowe odcinki ulicy nazywałyby się: ul. Edwarda Szpeka (do Szczęśliwickiej), ul. Skalmierzycka (do Bema) oraz dalej ul. Kołomyjska. Najpewniej jednak po wybudowaniu przedłużenia całość uzyskałaby nazwę Aleje Jerozolimskie, co widać na innych przedwojennych planach.

Podczas II wojny światowej Niemcy zmienili nazwę Alej na Bahnhofstrasse (Dworcowa), a potem na Reichstrasse (Rzeszy) i Ostlandstrasse (Ziem Wschodnich), powrócił też pomysł rozbudowy ulicy na zachód, jednak ostatecznie rozebrano jedynie rogatki jerozolimskie. W czasie powstania warszawskiego Aleje znajdowały się w rękach Niemców, a komunikacja między północnym a południowym Śródmieściem była możliwa tylko dzięki niewielkiemu tunelowi łączącemu kamienicę nr 17 oraz nr 22. W wyniku działań wojennych zabudowa ulicy została w dużej mierze zniszczona, w ruinie znalazło się przeszło 30 kamienic, ponadto wysadzone w powietrze przez hitlerowców zostały również obiekty strategiczne dla miasta – Most Poniatowskiego oraz Dworzec Główny.

W-wa Centralna.JPG

Dworzec Centralny

Po wojnie zdecydowano nie odbudowywać zniszczonej zabudowy, choć wyjątkiem są tutaj odbudowane w nowej szacie kamienice nr 30, nr 32 i nr 34, oprócz tego kontynuowano dewastację nawet bardzo dobrze zachowanych obiektów, m.in. willi Henryka Marconiego na rogu ul. Marszałkowskiej. Przetrwała jednak dość spora część dawnej zabudowy, szczególnie między Emilii Plater a Marszałkowską – choć planowano ich daleko idące przekształcenia, plany nigdy nie doszły do skutku. W latach 1947-1949 część na wschód od Nowego Światu nosiła nazwę Aleja Sikorskiego (por. al. Sikorskiego), jednak w 1949 roku dla całej ulicy przywrócono oryginalną nazwę Aleje Jerozolimskie. Zaproponowano też przedłużenie linii tramwajowej na zachód do Dworca Zachodniego, jednak ten pomysł również nie wyszedł nigdy poza sferę planów.

W latach 60. XX wieku Aleje Jerozolimskie zostały znacznie przebudowane i poszerzone, w 1961 roku dokonała się przebudowa odcinka Nowy ŚwiatMarszałkowska, zaś w 1965 roku odcinka ChałubińskiegoRaszyńska, następnie w latach 1969-1970 przebudowa skrzyżowanie z ul. Marszałkowską, gdzie utworzono rondo z przejściami podziemnymi – otwarte oficjalnie 30 grudnia 1970 roku. Jednocześnie rozpoczęto przygotowania do budowy przedłużenia Alej Jerozolimskich w kierunku zachodnim, które rozpoczęto od nadania mu (w 1969 roku) nazwy "Aleje Jerozolimskie", choć proponowano m.in. nazwę "Bohaterów Warszawy" (por. Bohaterów Warszawy). Odcinek od pl. Zawiszy do granic miasta powstał w latach 70. XX wieku, najpierw zrealizowano fragment zachodni od ul. Wery Kostrzewy, otwarty w listopadzie 1971 roku, a pozostała część gotowa była w lipcu 1973 roku. Nie powstał jednak planowany wcześniej tunel pod pl. Zawiszy, wobec czego ruch z zachodu na wschód skierowano przez ul. Niemcewicza. Dwa lata później, w 1975 roku, oddano do użytku nową kolejową dominantę Alei – Dworzec Centralny.

Czasy współczesneEdytuj

Aleje Jerozolimskie (2).JPG

Aleje Jerozolimskie (rejon ronda Zesłańców Syberyjskich)

Aleje Jerozolimskie nie odczuły żadnych większych urbanistycznych zmian aż początku XXI wieku, kiedy to rozpoczęto przebudowę Alej Jerozolimskich na odcinku od ronda Zesłańców Syberyjskich do ul. Łopuszańskiej w celu dostosowania jej do warunków Obwodnicy Etapowej. W 2002 przebudowano wiadukt nad linią kolei radomskiej na Szczęśliwicach, następnie 2 listopada 2006 roku otwarto estakady nad ul. Mszczonowską, a 2 stycznia 2008 roku otwarto kolejny wiadukt nad ul. Popularną wraz z rondem D. Dudajewa.

W międzyczasie, 16 czerwca 2007 roku spółka Tramwaje Warszawskie rozpoczęła remont torowiska na Alejach Jerozolimskich i na Moście Poniatowskiego – dla ruchu tramwajowego zamknięty został cały odcinek ulicy (pl. Zawiszyrondo Waszyngtona), a Most Poniatowskiego został zwężony do jednego pasa. Łącznie zmieniono trasy 11 linii tramwajowych (te trasy z czasem ponownie były korygowane) oraz 11 linii autobusowych. Z czasem utrudnienia pojawiały się także na przebudowywanych skrzyżowaniach wzdłuż Alej Jerozolimskich. Remont miał potrwać około cztery miesiące i zakończyć się do 31 października 2007 roku, udało się jednak zakończyć go wcześniej. Przejazdy techniczne miały miejsce już pod koniec września, a 1 października tramwaje powróciły na torowiska.

Łopuszańska, Aleje Jerozolimskie (przebudowa).JPG

Przebudowa skrzyżowania z Łopuszańską (02.04.2010)

Aleje Jerozolimskie, Łopuszańska (węzeł).JPG

Węzeł u zbiegu z ul. Łopuszańską (2012)

Jerozolimskie, al. 4 Czerwca, Trasa Wolica.JPG

Węzeł u zbiegu z Trasą Salomea-Wolica (2014)

Głównym założeniem remontu było wyciszenie torowiska oraz przystosowanie go do wyższych prędkości, dzięki czemu czas przejazdu tym odcinkiem zmniejszył się o 5 minut. Na nowe torowiska wyjechały nowo zakupione tramwaje PESA 120N z bydgoskiej fabryki, na przystankach pojawiły się wyświetlacze informujące o czasie do odjazdu tramwaju każdej z linii, wysokie krawężniki na Moście Poniatowskiego zostały obniżone, powstały także specjalne wjazdy i zjazdy z torowiska dla samochodów uprzywilejowanych. Znacznie przedłużało się jednak uruchomienie systemu informacji pasażerskiej na przystankach – firma odpowiedzialna za niego nie dotrzymała żadnego terminu, ani pierwszego (1 października), ani drugiego (15 listopada), ani kolejnych: 15 grudnia i 15 lutego 2008. Częściowo udało się uruchomić system dopiero 17 lutego, jednakże po kilku dniach znów przestał działać. Po okresie działania z błędami z czasem system zaczął jednak funkcjonować poprawnie.

Kolejnymi elementami przebudowy stały się wielopoziomowy węzeł z rondem u zbiegu z ul. Łopuszańską (otwarty: 30.12.2011) oraz z trasą Salomea-Wolica (otwarty: 23.12.2013), która połączyła Aleje z Południową Obwodnicą Warszawy.

W węźle z ul. Łopuszańską zaprojektowano i wybudowano trzypoziomowe skrzyżowanie z rondem na powierzchni, tunelem wzdłuż Alej Jerozolimskich (tzw. "wanna"), dwiema estakadami relacji Mokotów – Pruszków, chodnikami, ścieżkami rowerowymi, przystankami wyposażonymi w zatoki i wiaty, kanalizacją deszczową, nowym oświetleniem i ekranami akustycznymi. Budowa węzła opóźniła się ze względu na brak przejęcia niektórych działek na terenie planowanej inwestycji – prace rozpoczęły się ostatecznie jesienią 2009 roku, a zakończyły się w 2011 roku – 15 września otwarto rondo na poziomie gruntu, a 30 grudnia "wannę" oraz wiadukty. Za cenę 160 mln złotych budowę przeprowadziło konsorcjum Strabag.

W przyszłości planowane jest zwężenie jezdni Alej w samym centrum miasta na rzecz chodników dla pieszych.

PrzebiegEdytuj

Aleje Jerozolimskie 3.JPG

Aleje Jerozolimskie (rejon pl. Zawiszy)

Aleje Jerozolimskie rozpoczynają swój bieg w miejscu styku z al. 3 Maja i wiaduktem Mostu Poniatowskiego, następnie biegną na zachód i południowy-zachód, krzyżując się kolejno z następującymi ulicami:
2x1PN-T.gif ul. Smolna
2x1B-T.gif ul. Nowy Świat (rondo Ch. de Gaulle'a)
2x1LNAP-T.gif ul. Bracka
2x1B-T.gif ul. Krucza
2x2BR-2T.gif ul. Marszałkowska (rondo R. Dmowskiego)
2x1LN-T.gif ul. Poznańska
2x1LN-T.gif ul. J. Pankiewicza
2x2B-T-L1.gif ul. E. Plater
2x2BR-2T.gif al. Jana Pawła II / ul. T. Chałubińskiego (rondo)
2xAL-T.gif Pasaż Braci Łopieńskich
2x1B-TL.gif ul. Żelazna / ul. W. Lindleya / pl. S. Starynkiewicza
ZAW J.gif ul. Towarowa / ul. Grójecka / ul. Raszyńska (pl. A. Zawiszy)
SPS J.gif ul. Spiska
NMC J.gif ul. J. U. Niemcewicza
2x1L.gif ul. Białobrzeska
2x1L.gif ul. Szczęśliwicka
2x2L.gif ul. M. Sokołowskiego "Grzymały"
2x2BR.gif al. Prymasa Tysiąclecia / ul. Bitwy Warszawskiej 1920 roku (rondo Zesłańców Syberyjskich)
2xAB.gif ul. Włochowska / ul. Na Bateryjce
2x1LN.gif ul. Opaczewska
2x1B.gif ul. Mszczonowska / ul. Śmigłowca
2x1BN.gif ul. Włodarzewska
2xKW.gif linia kolei radomskiej
2x1PN.gif ul. G. Daimlera
2x1PN.gif ul. Budki Szczęśliwickie
2x1BR.gif ul. Popularna (rondo D. Dudajewa)
2x2BR.gif ul. Łopuszańska (rondo R. Reagana)
2x1PN.gif ul. Krańcowa
2x1PN.gif ul. Milewska
SAL S.gif al. 4 Czerwca 1989 r. / Trasa Salomea-Wolica
2x1B.gif ul. Rawska / ul. Żywiecka
2x1B.gif ul. Ryżowa
2x1P.gif ul. Starodęby
BOD J.gif ul. S. Bodycha / ul. K. Sosnkowskiego

Aleje Jerozolimskie 4.JPG

Aleje Jerozolimskie (rejon al. 4 Czerwca 1989 roku)

Powyższe skrzyżowanie jest ostatnim na terenie Warszawy, droga idzie jeszcze dalej w kierunku Pruszkowa pod postacią drogi wojewódzkiej nr 719, zachowując nazwę i ciągłość numeracji.

Wzdłuż długiego odcinka Alej Jerozolimskich biegnie także ścieżka rowerowa, można nią przemieszczać się na odcinku od ul. Sokołowskiego "Grzymały" do ul. Łopuszańskiej, przy czym na odcinku od ul. Śmigłowca do ul. Łopuszańskiej ścieżka umieszczona jest po obu stronach jezdni, które są jednokierunkowe. W przyszłości ścieżka zostanie dociągnięta z jednej strony do ul. Towarowej, a z drugiej do al. 4 Czerwca 1989 r.

OtoczenieEdytuj

Palma warszawa.jpg

Sztuczna palma na rondzie de Gaulle'a

Aleje Jerozolimskie (budynek nr 23, dawna oficyna).JPG

Fragmenty oficyn d. kamienicy (nr 23)

Aleje Jerozolimskie (kamienica nr 27).JPG

Kamienica Zygmunta Regelmana (nr 27)

Aleje Jerozolimskie (nr 94).JPG

Biurowiec "Equator I" (nr 94)

Aleje Jerozolimskie nr 96).JPG

Biurowiec "Equator II" (nr 96)

Aleje Jerozolimskie (nr 98).JPG

Biurowiec "Nimbus" (nr 98)

Aleje Jerozolimskie 162.jpg

Biurowiec Mistral (nr 162)

Numeracja budynków w Alejach Jerozolimskich zmieniała się kilkukrotnie, poniżej, gdzie to możliwe, podano numerację powojenną, natomiast w przypadku budynków, które nie przetrwały II wojny światowej jest to numeracja obowiązująca od 1930 roku. Przy Alejach Jerozolimskich znajdują się następujące obiekty:

Spośród planowanych dawniej i współcześnie obiektów (głównie wieżowców) należy wymienić takie budynki jak Lilium Towero, Sobieski, Lindleya Office Corner czy Apartamentowiec Fajans Ścisło & Partnerzy.

Nieistniejące obiektyEdytuj

Spośród nieistniejących budynków w Alejach Jerozolimskich należy wymienić następujące obiekty:

Miejsca pamiątkoweEdytuj

Wzdłuż Alej Jerozolimskich znajduje się także wiele kamieni i tablic pamiątkowych oraz miejsc pamięci – należy tutaj wymienić miejsca upamiętniające Stefanię Sempołowską (nr 2), Tadeusza Boya-Żeleńskiego (nr 4), Antoniego Godlewskiego "Antka Rozpylacza" (nr 11/19), "Redutę Kuczyńskich" (nr 11/19), Andrzeja Leppera (nr 30), pierwszy zjazd kół młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych (nr 30), miejsce rozstrzelania 102 Polaków dnia 28 stycznia 1944 (d. nr 31), akcję odwetową z 24 października 1942 roku (nr 52), Czesława Jaworskiego (nr 52), Dworzec Wiedeński (nr 52), Romana Podoskiego (nr 52), kolejarzy warszawskiego węzła kolejowego, poległych i pomordowanych w walce z okupantem hitlerowskim (nr 54), kwaterę Komendy Głównej Batalionów Chłopskich (nr 85), oficerów, podoficerów i pracowników Wojskowego Instytut Geograficznego oraz Służby Geograficznej i Topograficznej Wojska Polskiego (nr 97), Idę Kamińską (nr 101), Redutę Wolnej Rzeczypospolitej (nr 105), miejsce rozstrzelania 80 więźniów Pawiaka w odwecie za zranienie czterech niemieckich żołnierzy (nr 144) oraz Zesłańców Syberyjskich i Lotników Brytyjskich (róg al. Bohaterów Września).

Przy rondzie R. Dmowskiego, na rogu ul. Marszałkowskiej umieszczony jest również kamień odległości.

KomunikacjaEdytuj

Zobacz więcej w artykule: Komunikacja w Alejach Jerozolimskich.
Aleje Jerozolimskie (autobus 510).JPG

Autobus linii 510 koło Dworca Centralnego

Historia komunikacji miejskiej w Warszawie jest nieodłącznie związana z Alejami Jerozolimskimi, bo to stąd w grudniu 1866 roku wyruszył pierwszy konny tramwaj na linii łączącej Dworzec Wiedeński z Dworcem Petersburskim. Z czasem sieć tramwajowa rozwinęła się, ale Alejami kursowało wówczas zaledwie kilka tramwajów – w 1920 roku było pięć linii. Dopiero rozbudowa Warszawy, a więc budowa Mostu Poniatowskiego, torowisk na Chałubińskiego, Żelaznej i Towarowej oraz rozbudowa Ochoty połączona z budową linii tramwajowej wzdłuż ul. Grójeckiej pociągnęła za sobą wzrost liczby linii komunikacji tramwajowej do 21 w sierpniu 1939 roku.

Po II wojnie światowej komunikacja w Alejach zaczęła się odradzać w lipcu 1945 roku, kiedy to uruchomiono pierwszą ogólnodostępną linię autobusową "W", zaś pierwszy tramwaj linii 8 pojechał odgruzowanym torowiskiem we wrześniu 1945 roku. W sierpniu i wrześniu przekuto tory w Alejach Jerozolimskich na węższe (1435 mm w porównaniu do przedwojennych 1525 mm) w celu dostosowania do nowego standardu wprowadzonego w całym mieście. Następował dalszy rozwój komunikacji, zwłaszcza w latach 70. XX wieku, gdy otwarto nowy odcinek Alej na zachód od pl. Zawiszy oraz Dworzec Centralny. Na koniec 1975 roku Alejami kursowało 7 linii tramwajowych i 34 autobusowe. Z czasem linii było coraz więcej, jednak z czasem nastąpiła racjonalizacja tras i prostowanie linii – według stanu z listopada 2013 roku Alejami Jerozolimskimi kursowało sześć linii tramwajowych oraz pięćdziesiąt osiem linii autobusowych.

CiekawostkiEdytuj

Aleje Jerozolimskie (tablica, Antek Rozpylacz).JPG

Tablica upamiętniająca Antoniego Godlewskiego

GaleriaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

W sieci Wikii

Losuj Wikię