FANDOM


Disambig
Ten artykuł dotyczy dzielnicy. Zobacz też: Żoliborz (zajezdnia tramwajowa).
Zoliborz

Żoliborz z lotu ptaka

Metro Plac Wilsona 2

Stacja metra Plac Wilsona

UD-Żoliborz

Ratusz Żoliborza

Żoliborz to najmniejsza dzielnica Warszawy (8,3 km2 powierzchni) licząca 48 535 (2008) mieszkańców, niegdyś wchodząca w skład gminy Centrum. Ograniczona jest aleją Prymasa Tysiąclecia i aleją Armii Krajowej na zachodzie i północy, Wisłą po stronie wschodniej oraz linią kolejową wzdłuż ulicy Słomińskiego i Duchnickiej na południu. Graniczy z dzielnicami: Bielany, Bemowo, Wola i Śródmieście.

PodziałEdytuj

MSI Żoliborz

Podział Żoliborza na obszary MSI

Wieniawskiego

Uliczka Żoliborza Urzędniczego

Miejski System Informacji dzieli Żoliborz na trzy obszary:

Stary Żoliborz dzieli się na kilka części:

AdministracjaEdytuj

Żoliborz znalazł się w granicach Warszawy już w XIX wieku, kiedy powstała tu Cytadela. Od 1951 roku granice Żoliborza obejmowały także teren Bielan z Młocinami, które od 16 czerwca 1994 roku stanowią odrębną dzielnicę. W latach 1994-2002 Żoliborz był dzielnicą gminy Warszawa Centrum.

Urząd dzielnicy mieści się w ratuszu przy ulicy Słowackiego 6/8. Burmistrzem dzielnicy jest Krzysztof Bugla.

Rejestracja samochodów na Żoliborzu zaczyna się od liter WX.

HistoriaEdytuj

Konwikt

Konwikt pijarów

Polikowo

Wieś Polikowo

Marymont 1730

Marymont ok. 1730 roku

Bloki Marymont

PRL-owskie bloki na Dolnym Żoliborzu

Etymologia nazwyEdytuj

Nazwa Żoliborz pojawia się w XVIII wieku. Wcześniej używano nazw Polikowo, Polików, Polków i Fawory. Obecna nazwa pochodzi od francuskiego Joli Bord (wym. żoli bor), co oznacza „piękny brzeg”. Początkowo powszechnie używano nazwy francuskiej, później spolszczonej na Żoliborz. Powiązana jest ona z konwiktem pijarów. W 1774 roku ks. Augustyn Orłowski, rektor Collegium Nobilium i współpracownik Stanisława Konarskiego zakupił część jurydyki szymanowskiej dla zbudowania tu letniej siedziby uczelni. Budynki konwiktu były tak malownicze, że tę część Faworów zaczęto nazywać Joli Bord. Z czasem nazwa ta przyjęła się dla całej dzielnicy.

Dzieje dzielnicyEdytuj

Pierwsze wzmianki o osadnictwie w miejscu dzisiejszego Żoliborza pochodzą z II połowy XIV wieku. Istniała tu wówczas wieś Polikowo, będąca własnością książąt mazowieckich. Zwarta zabudowa osady obejmowała teren pomiędzy obecnymi ulicami Mickiewicza, Małogoską, Promyka i Krasińskiego. Tereny uprawne i lasy należące do wsi rozciągały na obszarze dzisiejszego Żoliborza, Marymontu i Bielan. Wieś przecinały trzy rzeki o bardzo dużym znaczeniu dla rozwoju osadnictwa: Bełcząca, Drna i Rudawa. Od XVI wieku wieś nosiła nazwę Polików, a od XVIII wieku nazywano ją Polków.

Wieś pozostała własnością książęcą do 1641 roku, kiedy to król Władysław IV Waza darował ją kamedułom spod Krakowa. Na Polkowej Górze, obecnie znajdującej się na terenie Lasku Bielańskiego, stanęły drewniane zabudowania klasztorne. Następnie część swoich zabudowań kameduli przekazali Janowi III Sobieskiemu, który wybudował tu królowej Marysieńce letni pałacyk wg projektu Tylmana z Gameren. Samemu miejscu, na cześć Marysieńki, nadano nazwę Marymont od francuskiego Marie Mont (wym. mari mąt), czyli „Góra Marii”. Dziś w miejscu rezydencji królowej wznosi się Kościół Matki Bożej Królowej Polski.

Na rozkwit północnych przedmieść Warszawy wpłynęła działalność szpitala św. Ducha, który posiadał w Polikowie tereny między rzekami Drną i Bełczącą. Powstał na nich trzywłókowy folwark z młynami, stawami rybnymi, browarem, cegielnią, hodowlą, ogrodami warzywnymi i sadami owocowymi. Od II połowy XVII wieku folwark szpitala św. Ducha zaczęto określać mianem Fawory od łacińskiego słowa favor oznaczającego „przychylność”. Najprawdopodobniej miała ona wskazywać na powstanie folwarku w drodze nadań książęcych. Z czasem Faworami zaczęto nazywać całą dzielnicę. Dziś upamiętnia to jedna z ulic na terenie cytadeli.

W roku 1791 Fawory zostały włączone do Warszawy. Weszły wraz z Nowym Miastem w skład II cyrkułu nowomiejskiego.

W 1831 roku teren dzielnicy został zajęty pod budowę cytadeli. Budowa została zakończona w 1834, a jej kosztami (5 miliardów rubli) obarczono miasto. Na wiele lat zahamowało to inwestycje miejskie. Cytadela uniemożliwiła także rozbudowę Warszawy wzdłuż Wisły w kierunku północnym.

Na okres międzywojenny przypada najbardziej dynamiczny rozwój dzielnicy. Powstała tu nowoczesna dzielnica mieszkaniowa. Na Żoliborzu Oficerskim założono miasto-ogród z zabudową willową. Do dziś 50% powierzchni dzielnicy stanowi zabudowa jednorodzinna. Na Żoliborzu rozwinęło się w tym czasie także budownictwie wielorodzinne. Dzielnica oferowała proste i funkcjonalne mieszkania na każdą kieszeń ze skwerami i placami zabaw na wewnętrznych dziedzińcach. W 1925 roku uroczyście położono kamień węgielny pod pierwszy budynek Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (zburzony podczas wojny; dziś w tym miejscu znajduje się w nim m.in. Kino Wisła).

Na Żoliborzu, w okolicach ulicy Suzina, miały miejsce pierwsze walki powstania warszawskiego. Dziś, to i inne wydarzenia z powstania upamiętniają tablice na domach i pomniki porozrzucane po całym terenie dzielnicy.

W okresie PRL-u na dużym obszarze Marymontu wybudowano bloki w technologii ramy H. Przy ulicy Promyka znajduje się blok przypominający nieco Superjednostkę, potężny budynek mieszkalny („mrówkowiec”) znajdujący się w centrum Katowic. Ponoć o jego budowie zadecydował Edward Gierek, który w czasie czynów partyjnych kładł osobiście chodnik na pobliskiej ulicy Krasińskiego. Na jednym z bloków przy ulicy Promyka w 2006 roku zabezpieczono płytą z pleksi opozycyjne graffiti z lat 80. ubiegłego wieku.

Najważniejsze obiektyEdytuj

Cytadela-mury

Fragment murów Cytadeli

Pomnik-1-dywizji-maczka

pomnik 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka

ZabytkiEdytuj

Zobacz więcej w artykule: Zabytki#Żoliborz.

Do najważniejszych zabytków Żoliborza należą:

InneEdytuj

KulturaEdytuj

Teatr Komedia

Teatr Komedia

EdukacjaEdytuj

Czarnieckiego-szkola

Zespół Szkół Specjalnych nr 100

SportEdytuj

Centrum Olimpijskie

Centrum Olimpijskie

OSiR Zoliborz

Budynek OSiR Żoliborz

Na terenie Żoliborza znajdują się obiekty sportowe klubów RKS Marymont i KS Spójnia. Przy ulicy Wybrzeże Gdyńskie 4 mieści się siedziba Centrum Olimpijskiego, ośrodka edukacyjnego propagującego olimpizm. Znajduje się tam również Muzeum Sportu i Turystyki.

Żoliborz, tak jak większość dzielnic posiada własny Ośrodek Sportu i Rekreacji. Jego budynek, powstały w 1999 roku, znajduje się przy ul. Potockiej 1. OSiR oferuje zajęcia na pływalni oraz fitness, odnowę biologiczną i rehabilitację. Szkolne hale sportowe posiadają Szkoła Podstawowa nr 92 im. Jana Brzechwy, Szkoła Podstawowa nr 267 im. Juliusza Słowackiego, I Liceum Ogólnokształcące z oddziałami integracyjnymi im. Bolesława Limanowskiego, a także LXIV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Rekreacji służą również liczne tereny zielone, takie jak:

ZdrowieEdytuj

PrzemysłEdytuj

W czasach PRL-u południowy Żoliborz (okolice Przasnyskiej i Rydygiera) był terenem przemysłowym. Mieściło się tu wiele fabryk oraz magazynów, np. oddział FSO. Dziś przemysł na Żoliborzu jest znikomy, pozostały jedynie: Centralna Składnica Zaopatrzenia Lecznictwa, Instytut Chemii Przemysłowej i Instytut Mechaniki Precyzyjnej, a postindustrialne tereny przekształcane są w osiedla mieszkaniowe. Do 2009 roku w osiedlu Zielony Żoliborz, na terenach między ulicami Powązkowską a Broniewskiego, ma powstać około 2 tysięcy mieszkań.

TransportEdytuj

Plac Wilsona (4)

Plac Wilsona

Sieć drogowaEdytuj

Przez Żoliborz przebiega fragment drogi krajowej nr 7 i drogi europejskiej E77 (ulica Wybrzeże Gdyńskie), drogi krajowej nr 8 i drogi europejskiej E67 (al. Armii Krajowej) oraz drogi wojewódzkiej nr 637 (al. Jana Pawła II i ulice Popiełuszki i Słowackiego). Inne ważne dla dzielnicy arterie stanowią ulice: Mickiewicza, Krasińskiego, Broniewskiego i Powązkowska.

Głównymi placami Żoliborza są plac Wilsona, plac Inwalidów i plac Grunwaldzki.

W granicach dzielnicy leży też przeprawa przez Wisłęmost Grota-Roweckiego – łącząca Żoliborz z Białołęką i Pragą Północ. Planowana jest też budowa mostu Krasińskiego na przedłużeniu ulicy Krasińskiego.

Komunikacja miejskaEdytuj

1092-27

Tramwaj linii 27 na pętli Metro Marymont

Żoliborz posiada gęstą sieć linii tramwajowych. Tory znajdują się w ciągach ulic: Mickiewicza, Słowackiego, Popiełuszki i al. Jana Pawła II. Planowana jest też linia tramwajowa w ciągu ulicy Krasińskiego i przez most Krasińskiego na drugą stronę Wisły. Na Żoliborzu znajdują się 2 krańce tramwajowe: Metro Marymont i Marymont-Potok.

Przez teren Żoliborza przebiega I linia metra, znajdują się tu dwie stacje: Plac Wilsona (oddana do użytku w kwietniu 2005 r.) oraz Marymont (oddana do użytku w grudniu 2006 r.)

Wzdłuż granicy Żoliborza i Śródmieścia biegnie linia kolejowa ze stacją Warszawa Gdańska. Można z niej dojechać między innymi na warszawską Wolę, do Legionowa, Nasielska, Ciechanowa, Działdowa, Wieliszewa, Radzymina i Tłuszcza. Linią kursują także pociągi towarowe.

Osoby związane z dzielnicąEdytuj

Cieszkowskiego-tablica (2)

Tablica na budynku przy ulicy Cieszkowskiego, upamiętniająca Łucję Krajewską

Tablica pamiątkowa Jacek Kuroń Mickiewicza 27

Tablica na budynku przy ulicy Mickiewicza 27 upamiętniająca Jacka Kuronia

Tablica Marian Rejewski Gdańska 2

Tablica upamiętniająca Mariana Rejewskiego na domu przy Gdańskiej 2

Cieszkowskiego-tablica (3)

Tablica na budynku przy ulicy Cieszkowskiego, upamiętniająca Stanisława Skrypija

Linki zewnętrzneEdytuj


Obszary Żoliborza wg Miejskiego Systemu Informacji

Marymont-PotokSady ŻoliborskieStary Żoliborz


Dzielnice Warszawy

BemowoBiałołękaBielanyMokotówOchotaPraga PołudniePraga PółnocRembertówŚródmieścieTargówekUrsusUrsynówWawerWesołaWilanówWłochyWolaŻoliborz

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.